Είναι η πυρηνική ενέργεια φθηνή και πράσινη;

Standard
πηγή : iliosporoi.net
Η πυρηνική ενέργεια αναδύθηκε σαν παράπλευρος όφελος των πυρηνικών όπλων. Η χρήση της μεγάλωσε πολύ κατά τη δεκαετία του 1960 με τη βοήθεια γενναίων επιδοτήσεων και την προβολή της άποψης ότι η παραγόμενη ηλεκτρική ενέργεια θα ήταν «πολύ φθηνή για να τη μετράμε». Το 2007 η συνολική παγκόσμια πυρηνική δυνατότητα ήταν 372 Γιγαμπάτ (Gb) και η παραγόμενη ηλεκτρική ενέργεια έφθανε το 14% της παγκόσμιας ηλεκτρικής κατανάλωσης. Στη Γαλλία, το Βέλγιο και τη Σουηδία το μισό της παραγόμενης ηλεκτρικής ενέργειας προέρχεται από πυρηνικούς αντιδραστήρες, ενώ στις ΗΠΑ και η Βρετανία το 20%. Ανησυχία για τους κινδύνους και το υπερβολικό κόστος σταμάτησαν την κατασκευή νέων πυρηνικών εργοστασίων σε όλες τις αναπτυγμένες χώρες πλην της Φινλανδίας και της Γαλλίας. Στις ΗΠΑ το πρόγραμμα κατασκευής πυρηνικών εργοστασίων σταμάτησε το 1878. Ενδιαφέρον για την κατασκευή νέων πυρηνικών εργοστασίων υπάρχει μόνο από ορισμένες αναπτυσσόμενες χώρες, κυρίως την Κίνα, αν και καλύπτει μόνο το 2,5%.
H αλυσίδα των πυρηνικών καυσίμων
Πηγή ενέργειας κάθε πυρηνικού αντιδραστήρα είναι η πυρηνική σχάση, δηλαδή ο διαμελισμός ενός βαρέος ατομικού πυρήνα σε ελαφρότερους με επακόλουθο την απελευθέρωση ενέργειας. Το καύσιμο που χρησιμοποιείται είναι το Ουράνιο U- 235 ή το Πλουτώνιο P-239. Οι πυρηνικοί σταθμοί χρησιμοποιούν την αύξηση της θερμοκρασίας που προκαλείται για να βράσει νερό, το οποίο παράγει ατμό και γυρνά μια τουρμπίνα που κινεί την ηλεκτρογεννήτρια. Αν και στη θεωρία φαίνεται απλό στην πράξη είναι πολύπλοκη διαδικασία.
Το στοιχείο Ουράνιο υπάρχει στη φύση σε δύο ισότοπα που, αν και είναι χημικά ταυτόσημα διαφέρουν ως προς το ατομικό βάρος. Iσότοπο καλούμε το στοιχείο που αν και έχει ακριβώς τον ίδιο αριθμό ηλεκτρονίων και πρωτονίων περιέχει επιπλέον νετρόνια στον πυρήνα του. Tο πιο κοινό ισότοπο sτη φύση U- 238 (99%) δεν είναι καύσιμο, αντίθετα με το πιο σπάνιο U-235. Για τον πιο κοινό τύπο αντιδραστήρα το Ουράνιο εμπλουτίζεται από τα φυσικά επίπεδα του 0,7% μέχρι να φθάσει στο 3-5%. Έπειτα συσκευάζεται κατάλληλα για να εισαχθεί στον αντιδραστήρα. Αν δεν εισαχθεί στον αντιδραστήρα, μπορεί να συνεχισθεί η διαδικασία εμπλουτισμού για να γίνει κατάλληλο για την παρασκευή πυρηνικών όπλων. Η βόμβα της Χιροσίμα το 1945 περιείχε υψηλά εμπλουτισμένο Ουράνιο.
Μετά μια περίοδο παραμονής στον αντιδραστήρα το περισσότερο τμήμα του Ουρανίου μετατρέπεται σε μίγμα ραδιενεργών αποβλήτων. Το παλιό καύσιμο αντικαθίσταται με νέο. Τα περισσότερα παλιά καύσιμα αποθηκεύονται για δεκαετίας μέσα σε δεξαμενές ύδατος για να επιτραπεί στα ραδιενεργά υλικά με μικρό χρόνο ημιζωής να διασπασθούν και να πέσει η θερμοκρασία του καυσίμου. Έπειτα η αρχική ιδέα ήταν να χρησιμοποιηθεί χημική διαδικασία για να εξαχθεί το αχρησιμοποίητο U -235 και ένα νέο στοιχείο το P-239, το οποίο γεννιέται σαν υποπροϊόν της καύσης του Ουρανίου. Όπως το U -235,ε το P-239 είναι καύσιμο και μπορεί να χρησιμοποιηθεί τόσο σαν πρώτη ύλη σε πυρηνικό εργοστάσιο, όσο και σαν εκρηκτική ύλη σε πυρηνικό όπλο. Στη βόμβα του Ναγκασάκι, το 1945, χρησιμοποιήθηκε P-239. Επίσης εισπνεόμενο το P-239 είναι πολύ καρκινογόνο.
Επειδή το υπόλοιπο καύσιμο είναι «καυτό» τόσο από άποψη θερμοκρασίας, όσο και από ραδιενέργεια πρέπει να χειρίζεται με προσοχή πίσω από ασπίδα προστασίας. Αυτό είναι επικίνδυνο και ακριβό. Στις ΗΠΑ κατασκευάστηκαν τρεις διαφορετικές εγκαταστάσεις σε διαφορετικό χρόνο για την επεξεργασία των πυρηνικών αποβλήτων αλλά καμιά δεν επεβίωσε εμπορικά, όλες έχουν κλείσει οριστικά. Στη Βρετανία το επεξεργαστικό κέντρο στο Sellafield (πρώην Windscale) έκλεισε τον Απρίλη του 2005, όταν αποκαλύφθηκε ότι 83.000 λίτρα υψηλά ραδιενεργών υδάτων διέφυγαν και μόλυναν απαρατήρητα επί εννέα μήνες. Ξανάνοιξε τον Αύγουστο 2007 και εξακολουθεί να λειτουργεί. Σε μεγάλη κλίμακα επεξεργαστικό κέντρο πυρηνικών καυσίμων υπάρχει στο La Hague της Γαλλίας, μέσης κλίμακας στην Ιαπωνία και μικρότερα στην Ινδία και τη Ρωσία. Πρακτικά ελάχιστο Πλουτώνιο ανακυκλώνεται ενώ παράγονται τεράστιες ποσότητες ραδιενεργών σκουπιδιών που περιέχουν Πλουτώνιο και υψηλής ραδιενέργειας στοιχεία όπως το Στρόντιο -90 και το Kαίσιο -137 , τα οποία παραμένουν σε προσωρινή φύλαξη στον τόπο του εργοστασίου. Η μακροχρόνια διαχείριση των υψηλού επιπέδου ραδιενεργών καταλοίπων ισχύει μόνο στη θεωρία. Σε ολόκληρο τον κόσμο δεν υπάρχει ούτε ένα ασφαλές σημείο αποθήκευσης και πολύ λίγες χώρες στοχοποιούνται σαν πιθανοί τόποι. Αν και αρκετά μικρά πυρηνικά εργοστάσια έχουν ήδη αποδομηθεί με τεράστιο κόστος δεν έχει γίνει ακόμη η αποδόμηση ενός μεγάλου πυρηνικού εργοστασίου, παραγωγής 1000 Μegawatt. Το κόστος υπολογίζεται ίσο με το κόστος κατασκευής του.
Περιβαλλοντολογικές επιπτώσεις της πυρηνικής ενέργειας
1) Η μείωση των πυρηνικών όπλων
Η εισαγωγή της πυρηνικής τεχνογνωσίας σε μια χώρα αυξάνει την ικανότητά της να κατασκευάσει πυρηνικά όπλα. Κάθε επιπλέον χώρα με τέτοια δυνατότητα αυξάνει την πιθανότητα πυρηνικού πολέμου. Οι επιπτώσεις στην υγεία και το περιβάλλον ενός πυρηνικού πολέμου είναι τόσο μεγάλες που μπορεί να καταστρέψουν την πλειοψηφία της ανθρωπότητας και των περισσοτέρων ζωικών ειδών. Εκατοντάδες εκατομμύρια άνθρωποι θα πεθάνουν από την έκθεση στη ραδιενέργεια, ενώ όσοι επιβιώσουν θα αντιμετωπίσουν τις συνέπειες του πυρηνικού χειμώνα που θα εμφανισθεί λόγω του νέφους που θα προκληθεί από τις εκρήξεις και θα επηρεάσει τη γεωργική παραγωγή για αρκετά χρόνια προκαλώντας λιμούς. Μελέτες του 2006 σε κλιματικά μοντέλα της ΝΑΣΑ έδειξαν ότι η χρήση του 0,03% των υπαρχόντων πυρηνικών όπλων (πόλεμος Ινδίας- Πακιστάν) θα είχε παγκόσμια καταστροφικές συνέπειες.
Όπως ήδη αναφέρθηκε υπάρχουν δυο δρόμοι μετάβασης από το «ειρηνικό» πυρηνικό εργοστάσιο στα εκρηκτικά της πυρηνικής βόμβας. Ο εμπλουτισμός του Ουρανίου και η χημική επεξεργασία για την εξαγωγή Πλουτωνίου.
Ο εμπλουτισμός περιλαμβάνει διαδικασίες που αξιοποιούν την ελάχιστη διαφορά στο ατομικό βάρος των δυο ισοτόπων U -235 και U -238 . Το Ουράνιο αρχικά συνδέεται με φθόριο και παράγεται ένα υψηλά τοξικό αέριο (UF6). Αυτό ευθύνεται για τις ασθένειες και τους θανάτους που συνέβησαν στο πρόγραμμα Μανχάταν που κατασκεύασε την πρώτη πυρηνική βόμβα κατά τη διάρκεια του 2ου παγκοσμίου πολέμου. Ο Christofer Bryson βραβευμένος δημοσιογράφος κατέγραψε πώς το Φθόριο μεταμορφώθηκε από επικίνδυνο για την υγεία και το περιβάλλον σε προστατευτικό για τα δόντια, παράγοντα. Αρχικά τα ισότοπα του Ουρανίου διαχωριζόντουσαν με αέριο διάχυση, αλλά αυτό απαιτούσε γιγάντιες εγκαταστάσεις και τεράστια ποσότητα ηλεκτρικής ενέργειας. Η σύγχρονη διαδικασία με χρήση αερίου φυγοκέντρησης απαιτεί μεγάλες εγκαταστάσεις και αρκετή ηλεκτρική ενέργεια, ενώ η πειραματική μέθοδος SILEX χρησιμοποιεί τεχνολογία λέιζερ και θα είναι αόρατη στην παρακολούθηση μέσω δορυφόρου.
Η ίδια διαδικασία εμπλουτισμού του Ουρανίου στο 3-5% για το πυρηνικό εργοστάσιο μπορεί να επιτύχει μεγαλύτερα επίπεδα εμπλουτισμού για να γίνει το U -235 κατάλληλο για πυρηνικό όπλο. Αν και επίσημα απαιτείται συγκέντρωση U -235 80-90% θεωρητικά θα μπορούσε με συγκέντρωση U -235 20-30% να κατασκευαστεί μεγάλη «μερικώς αποτελεσματική» πυρηνική βόμβα.
Η μεγαλύτερη ποσότητα Πλουτωνίου προέρχεται από ειδικούς πυρηνικούς αντιδραστήρες που κατασκευάζουν υψηλής καθαρότητας «weapons -grade” Πλουτώνιο. Λιγότερο από 4 κιλά αυτού του Πλουτωνίου είναι αρκετό για την κατασκευή πυρηνικού όπλου. Το παραγόμενο από μη στρατιωτικό αντιδραστήρα Πλουτώνιο «reactors -grade” μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την κατασκευή πυρηνικής βόμβας, αλλά είναι λιγότερο αποτελεσματικό, διότι το πυρηνικό εκρηκτικό Pu-239 είναι «μολυσμένο» με μη εκρηκτικά ισότοπα πλουτωνίου, όπως είναι το Pu-238. Εν τούτοις περίπου 10 κιλά αυτού του Πλουτωνίου είναι ικανά για την κατασκευή πυρηνικού όπλου. Αν και οι περισσότεροι κατασκευαστές πυρηνικών αντιδραστήρων το αρνούνται τόσο η Διεθνής Επιτροπή Ατομικής Ενέργειας (IAEA), όσο και η Επιτροπή Πυρηνικών Κανόνων των ΗΠΑ (US NRC) συμφωνούν με αυτή την άποψη. Ένας συμβατικός αντιδραστήρας 1000 ΜW παράγει στα απόβλητά του περίπου 200 κιλά Πλουτωνίου «reactors -grade” δηλαδή αρκετού για την κατασκευή τουλάχιστον 20 πυρηνικών βομβών, αφού η παραγωγή του μπορεί να επιταχυνθεί αν το πυρηνικό καύσιμο παραμείνει για λιγότερο χρόνο στον αντιδραστήρα.
Οι επίσημα δηλωμένες πυρηνικές χώρες είναι οι ΗΠΑ, Ρωσία, Βρετανία, Γαλλία, Κίνα, Ινδία, Πακιστάν και Β. Κορέα . Επιπρόσθετα το Ισραήλ παραμένει μια αδήλωτη πυρηνική δύναμη. Οι πρώτες πέντε υπόκεινται στην Συμφωνία περιορισμού των Πυρηνικών NPT, ενώ Ισραήλ, Ινδία, Πακιστάν και Β. Κορέα όχι. Χώρες που φέρονται να είναι κοντά στην απόκτηση πυρηνικών όπλων είναι το Ιράν, και η Ιαπωνία. Χώρες που είχαν πλησιάσει στο επίπεδο ν’ αποκτήσουν πυρηνικά είναι οι Αργεντινή, Βραζιλία, Ιράκ, Ν. Αφρική, Ν. Κορέα, Σουηδία, Ελβετία, Ταιβάν, Αλγερία και Λιβύη. Πριν από την κατάτμηση της Σ. Ένωσης το 1991 πυρηνικά όπλα υπήρχαν και στην Ουκρανία, Λευκορωσία και Καζακστάν, αλλά όλα επέστρεψαν στο έδαφος της Ρωσίας μετά την απόσχιση. Στις υπογραμμισμένες χώρες υπάρχει στενή σχέση πυρηνικού και στρατιωτικού προγράμματος, επιπρόσθετα με την εκπαίδευση στην πυρηνική επιστήμη και τεχνολογία που παρέχεται μέσω των πολιτικών προγραμμάτων.
Για παράδειγμα
Το Ιράν σήμερα χρησιμοποιεί τον εμπλουτισμό του Ουρανίου για να κατασκευάσει πυρηνικά όπλα αν και υποστηρίζει ότι επιθυμεί μόνο «ειρηνική» χρήση της πυρηνικής ενέργειας.
Το Πακιστάν κατασκεύασε εργοστάσιο εμπλουτισμού ουρανίου για την κατασκευή των πυρηνικών του όπλων από την τροποποίηση του πυρηνικού αντιδραστήρα URENCO που πραγματοποίησε ο επιστημονικός κατάσκοπος dr Abdul Kadeer Κhan.
Η Λιβύη είχε χρησιμοποιήσει παλιότερα την τεχνογνωσία του dr Abdul Kadeer Κhan, αλλά εγκατέλειψε το 2003 τις πυρηνικές της φιλοδοξίες για να επιτύχει την άρση τοι οικονομικού εμπάργκο.
Το 1970 η Ν. Αφρική είχε κατασκευάσει μυστικά εργοστάσιο εμπλουτισμού ουρανίου σε σχέση με το υπάρχον πυρηνικό εργοστάσιο. Το 1990 το πρόγραμμα εγκαταλείφθηκε.
Οι διενέξεις Βραζιλίας Αργεντινής οδήγησαν και τις δυο χώρες στην προσπάθεια κατασκευής πυρηνικών όπλων. Η Βραζιλία χρησιμοποίησε την τεχνογνωσία, που της έδωσε η Δ. Γερμανία για την κατασκευή πυρηνικού αντιδραστήρα για να προχωρήσει το 1978 στον περαιτέρω εμπλουτισμό του Ουρανίου για στρατιωτικούς σκοπούς. Και η Αργεντινή το 1978 προχώρησε με τεχνογνωσία απο πολλές χώρες στον ίδιο στόχο. Το 1992 οι δυο χώρες υπέγραψαν διμερή συνθήκη για την αμοιβαία επιθεώρηση των πυρηνικών τους εγκαταστάσεων και το 1994 υπέγραψαν την NPT.
Στη Βρετανία οι αντιδραστήρας Magnox στο Calder Ηall και Chapelcross χρησιμοποιήθηκαν για διπλή χρήση.
Στη Γαλλία από την αρχή υπήρχε στενή σχέση πολιτικών και πολεμικών προγραμμάτων. Ο αντιδραστήρας Celestin χρησιμοποιήθηκε διττά για την παραγωγή τόσο πολιτικού ισοτόπου όσο και για στρατιωτικής χρήσης πλουτώνιο. Ο Phenix κατασκευάστηκε σαν πρωτότυπο του μεγάλου ηλεκτροπαραγωγού αντιδραστήρα Superphenix, ο οποίος τελικά χρησιμοποιήθηκε για στρατιωτική χρήση. Αυτό αποδεικνύεται από τις δηλώσεις των γάλλων στρατηγών όταν ο αντιδραστήρας έκλεισε το 1998. Το αυστραλιανό Ουράνιο που πωλήθηκε στη Γαλλία χρησίμευσε για την παραγωγή των βομβών που χρησιμοποιήθηκαν στις πυρηνικές δοκιμές στον Ειρηνικό.
Μια από τις πηγές πλουτωνίου για το πυρηνικό πρόγραμμα CIRUS της Ινδίας προήλθε από τον πυρηνικό αντιδραστήρα που προμηθεύτηκαν από τον Καναδά. Άλλες πιθανές πηγές είναι οι αντιδραστήρες CANDU που δεν καλύπτουν τους κανόνες ασφαλείας της IAEA.
Η Ν. Κορέα διεξήγαγε μικρής κλίμακας πειράματα για την εξαγωγή Πλουτωνίου το 1982 και εμπλουτισμού Ουρανίου το 2000. Η πίεση των ΗΠΑ απέτρεψε την παράδοση ενός νέου πυρηνικού αντιδραστήρα από τη Γαλλία. Σήμερα η Ν. Κορέα έχει ένα πυρηνικό αντιδραστήρα 30 ΜW που μπορεί να κατασκευάσει στρατιωτικής χρήσης Πλουτώνιο.
Τον Απρίλιο του 2006 αποκαλύφθηκε ότι οι εταιρείες εξόρυξης Ουρανίου στην Αυστραλία είχαν διαπραγματευθεί πωλήσεις ουρανίου στην Ταιβάν μέσω ΗΠΑ. Η Ταιβάν έχει ένα θερμικό πυρηνικό αντιδραστήρα 40 MW TRR που προμηθεύτηκε από τον Καναδά το 1969. Είναι πανομοιότυπος με τον ινδικό CIRUS με τον οποίο κατασκευάστηκε η ινδική πυρηνική βόμβα. Έχει επίσης άλλους έξι πυρηνικούς σταθμούς και είχε κρυφό πυρηνικό στρατιωτικό πρόγραμμα τουλάχιστον μέχρι το 1988.
Υπάρχουν πια άφθονες αποδείξεις για τη στενή σχέση πυρηνικών αντιδραστήρων και πυρηνικών – ραδιενεργών όπλων.
Ατυχήματα σε πυρηνικούς αντιδραστήρες και τρομοκρατία
Οι συμβατικοί πυρηνικοί αντιδραστήρες δεν εγγυώνται ασφάλεια. Αν κάτι πάει στραβά είτε σαν αποτέλεσμα τεχνικού λάθους ή σαν λάθος χειρισμού, δεν μπορούν να κλείσουν αυτόματα με υψηλό βαθμό ασφάλειας. Επειδή περιέχουν τεράστιες ποσότητες υψηλά ραδιενεργών υλικών σε υψηλές θερμοκρασίες, πρέπει να ψύχονται διαρκώς ακόμη και όταν ο αντιδραστήρας κλείνει. Αν και η πιθανότητα πυρηνικής έκρηξης είναι αμελητέα υπάρχει σημαντικός κίνδυνος λιωσίματος του πυρήνα και εκρήξεων από ατμό και χημικά που απελευθερώνονται στην ατμόσφαιρα. Το χειρότερο πυρηνικό ατύχημα συνέβη στο Τσέρνομπιλ της Ουκρανίας το 1986. Ένας συνδυασμός από επιχειρησιακά λάθη, ανεπαρκείς διαδικασίες ασφαλείας και κακού σχεδιασμού στον αντιδραστήρα οδήγησαν σε εκρήξεις ατμού και υδρογόνου που απελευθέρωσε τεράστιες ποσότητες ραδιενεργού υλικού πάνω από την Ουκρανία, Λευκορωσία και σε αρκετές περιοχές της Ευρώπης. Η επιστημονική και ηθική αξιοπιστία της πυρηνικής βιομηχανίας και το Φόρουμ του Τσέρνομπιλ επλήγησαν βαρύτατα όταν ισχυρίζονταν ότι μόνο 30-56 άνθρωποι πέθαναν από το ατύχημα, όταν άλλες επιστημονικές εκτιμήσεις ανεβάζουν τους αριθμούς των μελλοντικών καρκίνων σε δεκάδες χιλιάδες.
Οι προωθητές των δυτικών πυρηνικών εγκαταστάσεων ισχυρίζονται ότι τέτοιο μεγάλο ατύχημα δε μπορεί να συμβεί σε δυτικού τύπου αντιδραστήρα, αλλά αυτό δεν είναι σωστό. Το 1979 ένας συνδυασμός τεχνικών λαθών και λάθος χειρισμού οδήγησε σε μερικό λιώσιμο του πυρήνα τον πυρηνικό αντιδραστήρα στο Three Mile island στις ΗΠΑ. Περιορισμένη ποσότητα ραδιενέργειας διέρρευσε, αλλά ευτυχώς καθόλου ραδιενεργό καύσιμο. Αυτό το ατύχημα ήλθε πολύ κοντά στην καταστροφή και στάθηκε αφορμή λόγω των πτωχών οικονομικά αποτελεσμάτων της πυρηνικής βιομηχανίας και των έντονων κοινωνικών αντιδράσεων στο σταμάτημα της πυρηνικής βιομηχανίας στις ΗΠΑ.
Από τις 11 Σεπτεμβρίου 2001, οι τρομοκρατικές επιθέσεις σε πυρηνικές εγκαταστάσεις έγιναν πιο πιθανές. Αν και η πυρηνική βιομηχανία ισχυρίζεται ότι οι εγκαταστάσεις της θα ήταν ασφαλείς στην πρόσκρουση ενός φορτωμένου με καύσιμα τζετ, κάτι τέτοιο δεν έχει ποτέ δοκιμασθεί. Πιο ευέλικτα σενάρια αναφέρουν την κατάληψη του σταθμού από παραστρατιωτικές οργανώσεις. Με βασικές τεχνικές γνώσεις και τη θέληση να αυτοκτονήσουν μια τέτοια οργάνωση καταλαμβάνοντας την αίθουσα ελέγχου θα μπορούσε να προκαλέσει λιώσιμο του πυρήνα ή με τοποθέτηση εκρηκτικών να προξενήσει ρήγμα στα δοχεία ψύξης. Η μεταφορά των υψηλά ραδιενεργών αποβλήτων δια ξηράς ή θαλάσσης είναι ευάλωτη σε τρομοκρατικό χτύπημα.
Χειρισμός των υψηλά ραδιενεργών πυρηνικών αποβλήτων
Τα πυρηνικά απόβλητα που προσωρινά παραμένουν δίπλα στους πυρηνικούς σταθμούς πρέπει να διαχειρίζονται με ασφάλεια τουλάχιστον επί εκατό χιλιάδες έτη. Εν τούτοις δεν υπάρχει κοινωνικό σύστημα στη Γη που να έχει επιβιώσει πάνω από 2000 χρόνια.
Οι ΗΠΑ που θεωρούνται η πιο προχωρημένη χώρα σε αυτό το επίπεδο είχε κατασκευάσει χώρο ταφής τους στο βουνό Γιούκα στη Νεβάδα. Το κόστος είχε υπολογισθεί σε 9 εκατομμύρια δολάρια και σήμερα το εκτιμώμενο κόστος είναι 57 εκατομμύρια ανά ανθρώπινη επιβίωση. Το 2005 αποκαλύφθηκε σκάνδαλο από την παραβίαση των κανόνων ασφαλείας. Τον Ιούνιο του 2004 το δικαστήριο US Court of Apeals απέρριψε την προσφυγή του Environmental protection Agency που ισχυριζόταν ότι οι κανόνες ασφαλείας στο Γιούκα μέχρι τα 10.000 χρόνια από την ταφή των πυρηνικών αποβλήτων ήταν επαρκείς και καθόρισε ότι οι κανονισμοί προστασίας πρέπει να επεκταθούν για εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια. Αν κάποτε οι εγκαταστάσεις στο Γιούτα ξανάνοιγαν θα ήταν εντελώς ανεπαρκείς για την κάλυψη των αποβλήτων των παρελθόντων και παρόντων ραδιενεργών σταθμών των ΗΠΑ. Αν η παγκόσμια πυρηνική βιομηχανία τριπλασιαζόταν θα χρειαζόταν να κατασκευάζουμε εγκαταστάσεις σαν του βουνού Γιούκα κάθε 3-4 χρόνια. Ο πρόεδρος Ομπάμα στις προγραμματικές του δηλώσεις υποστήριξε ότι «το πρόγραμμα του Γιούκα θα πρέπει να περιορισθεί στις απαιτήσεις της Επιτροπής Πυρηνικής Διαχείρισης, ενώ η διοίκηση θα αναζητεί νέα στρατηγική για τη διαχείριση των πυρηνικών αποβλήτων». Η Σουηδία και Φινλανδία σχεδιάζουν την κατασκευή βαθιών υπόγειων μόνιμων αποθηκών πυρηνικών αποβλήτων. Η ανθρώπινη ιστορία δεν παρουσιάζει πάντα συνέχεια, χαμένοι πολιτισμοί «ανακαλύπτονται» από τις κατασκευές τους μετά λίγους μόνο αιώνες και η ασφάλεια αυτών των αποθηκών ίσως αποδειχθεί ανεπαρκής στο μελλοντικό άνθρωπο.
Η πιο πρόσφατη «λύση» είναι ο προτεινόμενος Intergral Fast Reactor, που αποτελεί επί τόπου συνδυασμό παραγωγής Πλουτωνίου από επανεπεξεργασία των πυρηνικών αποβλήτων. Ενώ θα μπορούσε να γίνει για το πλουτώνιο 239, δεν μπορεί να γίνει για τα στοιχεία στρόντιο-90 και καίσιο -137 που αποτελούν την πλειοψηφία των αποβλήτων. Και με αυτή τη διαδικασία το υπολειπόμενο απόβλητο θα παρέμενε ραδιενεργό για 500 χρόνια, κάτι που θεωρητικά δίνει ελπίδες. Εν τούτοις ο Intergral Fast Reactor δεν πρόκειται να είναι εμπορικά εφικτός για τουλάχιστον 15 χρόνια. Αν κάποτε γίνει εφικτός θα πρέπει να παρακολουθείται για τυχόν κινδύνους μη τήρησης των κανόνων της NPT.
Τα πυρηνικά απόβλητα είναι η πρώτη ύλη κατασκευής των όπλων DU- Απεμπλουτισμένου Ουρανίου, που χρησιμοποιήθηκαν αρχικά στους πολέμους στο Ιράκ προκαλώντας το περίφημο Σύνδρομο του Κόλπου, αργότερα στην Γιουγκοσλαβία, το Αφγανιστάν και πρόσφατα στη Γάζα. Επειδή το DU έχει χρόνο ημιζωής 4,5 δις χρόνια τα όπλα αυτά ευθύνονται για την αύξηση της ραδιενέργειας στις περιοχές όπου χρησιμοποιήθηκαν, με επακόλουθο την αύξηση καρκίνων και τερατογενέσεων γιαυτό και βρίσκονται σε διαδικασία απαγόρευσης τόσο στα πλαίσια της ΕΕ -απόφαση του Ευρωπαϊκού κοινοβουλίου και της Βελγικής Κυβέρνησης (22-6-09) όσο και στον ΟΗΕ (2-12-2008).
Η μεταφορά των πυρηνικών αποβλήτων σε τρίτες χώρες -συνήθως της Αφρικής- ήδη χρησιμοποιήθηκε, μυστικά και παράνομα, αφού δεν καλύπτει κανένα κανόνα ασφάλειας, με αποτέλεσμα πρόσφατα (Οκτώβρης 2009) να αποκαλυφθεί η πόντιση από τη μαφία αγνώστου αριθμού πλοίων φορτωμένων με τέτοια τοξικά απόβλητα στις περιοχές της Αδριατικής και του Ιονίου, με ανυπολόγιστες προς το παρόν συνέπειες για το περιβάλλον.
Εκπομπές CO2 από την αλυσίδα των πυρηνικών καυσίμων
Η πρόσφατη ώθηση για την αναβίωση των πυρηνικών εργοστασίων βασίστηκε στην διαφήμιση της μειωμένης παραγωγή τους σε εκπομπές CO2. Στην πραγματικότητα μόνο η λειτουργία του αντιδραστήρα είναι περίπου μηδενικής παραγωγής CO2. Όλα τα υπόλοιπα στάδια της παραγωγής πυρηνικού καυσίμου – ορυχεία, άλεση, κατασκευή καυσίμου, εμπλουτισμός, κατασκευή αντιδραστήρα, αποσύνθεση και διαχείριση των αποβλήτων- χρησιμοποιούν τεχνικές που εκπέμπουν CO2. Αυτές οι εκπομπές έχουν πιστοποιηθεί από εργαστήρια ανεξάρτητα της πυρηνικής βιομηχανίας και είναι σημαντικές. Αν και γίνονται προσπάθειες δημιουργίας ανελικτικών λύσεων τίποτε δεν θα είναι εμπορικά διαθέσιμο πριν από το 2020.
Επιπτώσεις από την εξόρυξη του Ουρανίου
Η εξόρυξη του Ουρανίου παράγει τεράστιες ποσότητες υλικών χαμηλής, αλλά μεγάλης διάρκειας ραδιενέργειας. Τα συμπαγή υλικά διατηρούνται επί τόπου. Για παράδειγμα τα ορυχεία Roxby Downs στη ν. Αυστραλία έχουν ραδιενεργούς χώρους περίπου 100 εκ. Τόνων (Μt) που μεγαλώνουν κατά 10 (Μt) κάθε χρόνο. Χρησιμοποιούν επίσης 12 γιγαλίτρα (12 Μt) αρτεσιανών υδάτων και εκπέμπουν πάνω από 1Μt CΟ2 το χρόνο. Επιπρόσθετα με τα στερεά κατάλοιπα ραδιενεργά υγρά και αέρια διαφεύγουν από τα ορυχεία ουρανίου. Το αέριο ραδόνιο -222 και τα συγγενή του στοιχεία προκαλούν ιδιαίτερη ανησυχία γιατί εκθέτουν γενικό πληθυσμό σε χαμηλή ραδιενέργεια επί μεγάλο χρονικό διάστημα συμβάλλοντας στις καρκινογενέσεις. Το πρόβλημα είναι ότι ο χρόνος ημιζωής των παραγομένων από τα ορυχεία στοιχείων ανέρχεται στα 80.000 χρόνια. Αυτά τα στοιχεία αποτελούν προδρόμους του ραδόνιου 222. Γιαυτό οι εκπομπές του ραδόνιου 222 θα γίνονται για εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια και ο αναμενόμενος αριθμός θανάτων από την εκμετάλλευση των κοιτασμάτων Ουρανίου αναμένεται να ανέλθει σε χιλιάδες. Γενικά είναι αδύνατο να γίνει διαχωρισμός του αν ένας καρκίνος προέρχεται από ραδιενέργεια ή από άλλη πηγή πχ κάπνισμα. Γιαυτό αν ενδιαφερόμαστε για τις μελλοντικές γενιές θα πρέπει να θάβουμε σχολαστικά τα κατάλοιπα των πυρηνικών εργοστασίων για να επιστρέφει το περιβάλλον στη φυσική κατάσταση. Δυστυχώς η εμπειρία από τα ορυχεία Ουρανίου στη Γαλλία απέδειξε ότι για λόγους κέρδους οι εταιρείες, όχι μόνο δεν φύλαξαν προσεκτικά κλειστές τις μολυσμένες περιοχές των άχρηστων ορυχείων, αλλά χρησιμοποίησαν το ραδιενεργό υλικό για τις ασφαλτοστρώσεις δρόμων και πάρκιν.
Πυρηνική οικονομία
Αν και η πυρηνική ενέργεια διαφημίζεται σαν φθηνή αυτό δεν ισχύει πλέον. Παλαιότερα σκόπιμα υπολογιζόταν μόνο το κόστος του λειτουργούντος εργοστασίου χωρίς να υπολογίζεται το κόστος κατασκευής, αποδόμησης και των κυβερνητικών επιδοτήσεων.
Ένας άλλος παράγων που παραβλέπεται είναι το γεγονός ότι σε αντίθεση με τις ανανεώσιμες πηγές που χρειάζονται 2-3 χρόνια για ν‘ αποδώσουν, ο σχεδιασμός, οικοδόμηση και λειτουργία ενός πυρηνικού εργοστασίου απαιτούν πάνω από 15 χρόνια. Στις ΗΠΑ κανένα πυρηνικό εργοστάσιο που είχε παραγγελθεί από το 1973 δεν τελείωσε, ενώ όλες οι παλιότερες παραγγελίες ματαιώθηκαν το 1978. Στην Ευρώπη στη Γερμανία κανένα πολιτικό κόμμα δεν υποστηρίζει την κατασκευή πυρηνικών εργοστασίων, μετά την εμπειρία του Μουντεντάιλ όπου πυρηνικό εργοστάσιο μόλις κατασκευάστηκε έκλεισε για λόγους ασφαλείας. Σήμερα όλα το κατασκευαζόμενα πυρηνικά εργοστάσια παρουσιάζουν καθυστερήσεις 3-4 χρόνων. Συγκεκριμένα η Γαλλική ARIVA στο Olkiluoto της Φινλανδίας χρειάστηκε να ανακατασκευάσει τον πυρήνα λόγω κακής κατασκευής του σκυροδέρματος (θα πρέπει να μην έχει ούτε μια φυσαλίδα αέρα). Ισχυρίστηκε ότι αυτό οφείλετο σε λάθη στη μετάφραση των οδηγιών όμως το ίδιο ακριβώς πρόβλημα παρουσιάστηκε και στη Flamanville με αποτέλεσμα και τι δυο εργοστάσια να καθυστερούν επί 3 χρόνια, ενώ το κόστος έχει επιβαρυνθεί 2 δισ ΕU χωρίς να υπολογισθεί το κόστος από την ενέργεια που θα έπρεπε να είχε εισρεύσει σε αυτό το διάστημα και που θα μπορούσε να είχε καλυφτεί, αν είχαν κατασκευασθεί εναλλακτικές πηγές ενέργειας. Άλλες τρέχουσες κατασκευές είναι στην Σλοβακία στο Mochovca, στην Ρουμανία στο Cernavoda, και στη Λιθουανία στο Visavigar και όλες έχουν καθυστερήσει 3-5 χρόνια. Στο Belene της Βουλγαρίας ξεκίνησε η κατασκευή 4 ρωσικών πυρηνικών αντιδραστήρων αρχικού κόστους 2 δισ EU σοβιετικού τύπου τεχνολογίας. Μετά την είσοδο της χώρας στην ΕΕ με νέες προδιαγραφές ασφάλειας το κόστος ανήλθε σε 10 δις EU με αποτέλεσμα η γερμανική RWE μετά από σθεναρές πιέσεις ΜΚΟ να αποσύρει τη χρηματοδότηση.
Στην Τουρκία είχαμε ήδη σταματήσει την παλαιότερη κατασκευή του πυρηνικού αντιδραστήρα (βαρέος ύδατος) στο Ακούγιου από καναδική εταιρεία. Η κυβέρνηση Ερντογάν επανήλθε στο πυρηνικό πρόγραμμα μα προτεινόμενες αρκετές τοποθεσίες με πιθανότερη το Ικόνιο, πριν επανέλθει στο Ακούγιου. Στην εκδήλωση ενδιαφέροντος απάντησε μόνο μια εταιρεία και το ανώτατο δικαστήριο μόλις στις 15-11-2009 έκρινε αντισυνταγματική τη σύμβαση. Ας σημειωθεί ότι ενώ η τουρκική κυβέρνηση ζητούσε σαν κόστος ηλεκτρικής ενέργειας τα 15 cent/ kWh το κονσόρτιουμ πρόσφερε 21 cent/ kWh, γεγονός που είχε προκαλέσει μεγάλες αντιδράσεις. Διεθνώς σήμερα το κόστος την παραγόμενης ηλεκτρικής ενέργειας δεν είναι 1.500 EU /Kwe, όπως υποσχόταν η πυρηνική βιομηχανία, αλλά έχει καταλήξει στα 5.000 EU /Kwe, κόστος σχεδόν ανταγωνιστικό για τις εναλλακτικές πηγές.
Περίληψη εναλλακτικών λύσεων
Προς το παρόν η πυρηνική ενέργεια χρησιμοποιείται μόνο στην ηλεκτροπαραγωγή. Παγκόσμια η μεγαλύτερη ηλεκτροπαραγωγή γίνεται μέσω καύσης λιθάνθρακα και φυσικού αερίου. Έτσι, για όσο διάστημα τα αυτοκίνητα εξακολουθούν να κινούνται με παράγωγα του πετρελαίου, η πυρηνική ενέργεια δε μπορεί να θεωρείται σαν μέσω μείωσης της κατανάλωσης πετρελαίου. Υπάρχουν εναλλακτικές λύσεις και η εφαρμογή τους διαφέρει από χώρα σε χώρα. Γενικά οι πιθανές εναλλακτικές λύσεις είναι
1) μέτρα για τη μείωση της κατανάλωσης
Υπάρχει σήμερα μεγάλη γκάμα τεχνολογιών και μέτρων που κάνουν αποδοτικότερη την χρήση της ενέργειας και αυτά είναι η φθηνότερη και γρήγορα εφαρμόσιμη λύση.
2) εναλλακτικές πηγές που δε συμβάλουν στο φαινόμενο του θερμοκηπίου.
Κατατασσόμενες με αυξανόμενο κόστος είναι:
Υδροπαραγωγή
Ανεμογεννήτριες
Βιοενέργεια
Ηλιακά φωτοβολταικά συστήματα, τα οποία αν και σήμερα παραμένουν ακριβά είναι συχνά η πρώτη λύση για μικρές τοπικές παραγωγές.
Άλλη υποσχόμενη τεχνολογία, η οποία αναπτύσσεται γρήγορα στις ΗΠΑ και την Ισπανία είναι η ηλιακή θερμική ενέργεια, η οποία διατηρεί την θέρμανση από τον ήλιο σε δοχεία αλάτων επί 24 ώρες.
Πρόσφατα αναπτύσσεται ηλεκτροπαραγωγή μέσω γεωθερμικής ενέργειας σε μικρούς πρωτότυπους σταθμούς στη Γαλλία και Γερμανία.
Άλλες αναπτυσσόμενες πηγές για παραθαλάσσιες περιοχές είναι η εκμετάλλευση των ωκεάνιων ρευμάτων και των κυμάτων της θάλασσας.
Συμπέρασμα
Οι προωθητές της πυρηνικής ενέργειας υπόσχονται το όνειρο μιας νέας γενιάς πυρηνικών αντιδραστήρων που θα παράγουν ασφαλή, φθηνή «καθαρή και πράσινη» ενέργεια.
Δυστυχώς η πραγματικότητα τους διαψεύδει. Η πυρηνική ενέργεια εξακολουθεί να παράγεται με τεχνολογία της δεκαετίας του 1960 χωρίς σημαντικές βελτιώσεις.
Ο κίνδυνος της ανάπτυξης πυρηνικών όπλων και τρομοκρατίας είναι σήμερα μεγαλύτερος από ότι ήταν τη δεκαετία του 1970. Σύμφωνα με σύγχρονα κλιματικά μοντέλα ακόμη και «μικρός» πυρηνικός πόλεμος θα προξενούσε λιμό δισεκατομμυρίων ανθρώπων σαν αποτέλεσμα του πυρηνικού χειμώνα.
Οι πυρηνικοί αντιδραστήρες παραμένουν ανασφαλείς. Εκθέτουν μεγάλες πληθυσμιακές ομάδες σε κίνδυνο, γιαυτό και είναι οι μόνες εγκαταστάσεις που καμιά ασφαλιστική εταιρεία δεν δέχεται να ασφαλίσει.
Δεν υπάρχει ούτε μια πυρηνική εγκατάσταση που να έχει λύσει το πρόβλημα των πυρηνικών αποβλήτων. Δεν υπάρχει κοινωνική εμπειρία από τη δημιουργία ιδρύματος που να φύλαξε και διαχειρίστηκε εγκαταστάσεις επί χιλιάδες χρόνια.
Σε λίγες δεκαετίες, όσο μειώνονται τα αποθέματα Ουρανίου η διαδικασία κατασκευής πυρηνικού καυσίμου θα γίνεται όλο και πιο καταστροφική σε παραγωγή αερίων θερμοκηπίου σε σύγκριση με τις ανανεώσιμες πηγές. Έτσι η προώθηση της πυρηνικής ενέργειας σαν καθαρής σε εκπομπές CO2 αποδεικνύεται μύθος.
Παρά τα 50 χρόνια μεγάλων προσδοκιών το αληθινό οικονομικό κόστος της πυρηνικής ενέργειας είναι πολύ υψηλότερο του υποσχόμενου από τους προπαγανδιστές και το κόστος κατασκευής νέου πυρηνικού αντιδραστήρα ανέβηκε δραματικά μετά το 2005, χωρίς να υπολογίζεται το κόστος αποδόμησης.
Οι μόνες χώρες οι οποίες εξαρτώνται ενεργειακά από τα πυρηνικά είναι η Γαλλία, Ιαπωνία, Βέλγιο και Ν. Κορέα.
Όλα αυτά τα μειονεκτήματα προκαλούν ερωτηματικά ως προς τα κίνητρα των κυβερνήσεων που αποφασίζουν να επενδύσουν σε πυρηνικά εργοστάσια. Φαίνεται ότι ο μόνος λόγος για να διακινδυνεύσουν τόσο μεγάλο κόστος με τόσο μεγάλο ρίσκο είναι η ανάγκη τους να κατασκευάσουν πυρηνικά όπλα ή τουλάχιστον να είναι έτοιμες για την κατασκευή τους. Αυτό αυξάνει τον κίνδυνο διασποράς πυρηνικών όπλων και την πιθανότητα πυρηνικού πολέμου.
Στις 24 Σεπτεμβρίου 2009 μετά από τις συντονισμένες κινήσεις πολλών ΜΚΟ, πέρασε από το συμβούλιο αρχηγών κρατών στον ΟΗΕ η ιστορική συμφωνία για την κατάργηση των πυρηνικών. Παρ’ ότι οι προγραμματικές δηλώσεις του προέδρου Ομπάμα για τα πυρηνικά και η ανακοίνωση της εγκατάλειψης των σχεδίων για την νέα εγκατάσταση πυραύλων στην Ευρώπη και η πρόσφατη βράβευσή του με το Νόμπελ ειρήνης, μας κάνουν να ελπίζουμε ότι βρισκόμαστε σε νέες προοπτικές επιτέλους σε σωστό δρόμο, δεν μπορεί να εφησυχάζουμε. Παραμένουμε σε επιφυλακή μέχρι την τελική εξαφάνιση κάθε είδους πυρηνικού ή ραδιενεργού όπλου σε όλο τον πλανήτη μέχρι την αντικατάσταση κάθε πυρηνικού εργοστασίου από ασφαλέστερη ενεργειακή πηγή σε όλο τον πλανήτη.
Μαρία Αρβανίτη Σωτηροπούλου
Πρόεδρος της Πανελλήνιας Ιατρικής Εταιρείας κατά της πυρηνικής και Βιοχημικής Απειλής (ελλ. κλάδος IPPNW)
Advertisements

OpenArchives.gr

Standard

Μηχανή αναζήτησης ελληνικών ψηφιακών βιβλιοθηκών

Το openarchives.gr πραγματοποιεί ταυτόχρονη αναζήτηση σε 39 ελληνικές ψηφιακές βιβλιοθήκες και ακαδημαϊκά αποθετήρια. Το ευρετήριό του περιέχει 335546 έγγραφα και ενημερώνεται καθημερινά με νέες καταχωρήσεις.

OpenOffice.org : Η ναυαρχίδα του Ελεύθερου Λογισμικού

Standard
Eίναι ένα ολοκληρωμένο πακέτο εφαρμογών γραφείου ανοιχτού κώδικα. Περιλαμβάνει επεξεργαστή κειμένου (Writer), υπολογιστικό φύλλο (Calc), δημιουργό παρουσιάσεων (Ιmpress) και πρόγραμμα σχεδίασης (Draw). Λειτουργεί σε όλες τις πλατφόρμες (Microsoft Windows, Solaris, Linux, Μac OS).
Διαθέτει την ίδια λειτουργικότητα με άλλα δημοφιλή προγράμματα εφαρμογών γραφείου (όπως το MS Office) και έτσι αποτελεί την ιδανική λύση για επιχειρήσεις, σχολεία και οργανισμούς, καθώς μπορούν να το αποκτήσουν ελεύθερα. Το OpenOffice μπορεί να διαβάζει και να γράφει, μεταξύ άλλων, αρχεία Word, Excel και Powerpoint.
To el.OpenOffice.org επιχειρεί να ενώσει όλους τους Ελληνόφωνους χρήστες, πελάτες, συμβούλους, Προγραμματιστές, Επιχειρήσεις, επαγγελματίες, ερασιτέχνες που ενδιαφέρονται για την ανάπτυξη και τη χρήση του OpenOffice.org
Στο el.openoffice.org θα βρείτε :
  • Ελληνικές εκδόσεις του OpenOffice.org
  • Ελληνικά κείμενα, εργαλεία και βοηθητικά προγράμματα
  • Kοινότητα χρηστών και προγραμματιστών

Περί βιώσιμης ή αειφορικής ανάπτυξης

Standard
Η βιώσιμη ή αειφορική ανάπτυξη είναι η ελληνική απόδοση της αγγλικής λέξης Sustainable development. Ο Ε.Φ.Σουμάχερ χρησιμοποιώντας πρώτος τον όρο sustainability – βιωσιμότητα και γράφοντας μεταξύ άλλων το κλασικό πλέον βιβλίο «το μικρό είναι όμορφο», επισημαίνοντας τους κινδύνους από τις καταστρεπτικές για την κοινωνία και το περιβάλλον πρακτικές του Δυτικού οικονομικού μοντέλου, έχτισε την διανοητική ατμόσφαιρα που γέννησε πολλές ιδέες και πρακτικές της εναλλακτικής οικονομίας:
«Ένας επιχειρηματίας ποτέ δεν θα θεωρούσε πως η επι­χείρηση του είχε λύσει το πρόβλη­μα της παραγωγής της και θα είχε κατορθώσει να είναι βιώσιμη, αν την έβλεπε ν’ αναλίσκει γοργά το κεφά­λαιό της. Πώς, λοιπόν, μπορούμε να παραβλέπουμε αυτό το ζωτικής ση­μασίας γεγονός, όταν πρόκειται για την παμμέγιστη εκείνη επιχείρηση, την οικονομία του Διαστημόπλοιου Γη, και συγκεκριμένα, τις οικονομίας των πλούσιων επιβατών του; Το κεφάλαιο, που η φύση κι όχι ο άνθρωπος εισκομίζει στην παραγωγι­κή διαδικασία, είναι κατά πολύ μεγα­λύτερο κι εμείς δεν το αναγνωρίζου­με καν. Το μεγαλύτερο αυτό μέρος αναλίσκεται τώρα μ’ έναν ρυθμό που προκαλεί δέος και να γιατί είναι εξω­φρενικό σφάλμα, λες και θέλουμε να αυτοκτονήσουμε, το να πιστεύουμε και να ενεργούμε με την πεποίθηση πως το πρόβλημα της παραγωγής έχει λυθεί».[1]
Οι συνθήκες μέσα από τις οποίες γεννήθηκε η «βιώσιμη ανάπτυξη»
Η έννοια της βιώσιμης ανάπτυξης (Sustainable development) γεννήθηκε μέσα από σε μια πολιτιστική ατμόσφαιρα που διαμορφωνόταν από την συνειδητοποίηση των εσφαλμένων προτεραιοτήτων και αρχών του «συσσωρευτικού μοντέλου ανάπτυξης» της Δύσης. Το μοντέλο της «ανάπτυξης» είχε, μεταξύ άλλων, ως μετρήσιμες συνέπειες τον ραγδαίο ρυθμό καταστροφής του περιβάλλοντος και των όντων που το αποτελούν διαμορφώνοντας ορατή την απειλή και για το ανθρώπινο πολιτισμό, την μεγέθυνση των κοινωνικών ανισοτήτων και της φτώχειας και την δραματική αύξηση του χρέους των αναπτυσσόμενων χωρών.
Όσον αφορά τις συνθήκες αύξησης του χρέους των αναπτυσσόμενων χωρών δεν έχουμε παρά να θυμηθούμε ενδεικτικά το πρόσφατο βίντεο του «οικονομικού εκτελεστή» ….. και την δήλωση του Νοαμ Τσόμσκι για την πολιτική των ΗΠΑ[2] «Οι ΗΠΑ ζητούν απελευθέρωση των υπηρεσιών στον Τρίτο Κόσμο, πράγμα που θα είχε ως άμεσο αποτέλεσμα να πλημμυρίσουν και να πνιγούν όλες οι τράπεζες και τα πιστωτικά ιδρύματα του Τρίτου Κόσμου από τις δυτικές, αφού είναι τόσο πολύ πλουσιότερες και ισχυρότερες. Αυτό θα εκμηδένιζε τη δυνατότητα κάθε εθνικού προγράμματος βιομηχανικής ανάπτυξης μέσα στον Τρίτο Κόσμο. Αυτό είναι το είδος της φιλελευθεροποίησης που προτιμούν οι ΗΠΑ».
Όσον αφορά το επίπεδο της φτώχιας να θυμηθούμε τον Τζέφρι Σακς[3] «ο ένας στους έξι κατοίκους του πλανήτη μας ακόμα πασχίζει καθημερινά να καλύψει μέρος ή το σύνολο των κρίσιμων αναγκών του σε επαρκή τροφή, καθαρό πόσιμο νερό, ασφαλές κατάλυμα, υποδομές υγιεινής καθώς και πρόσβαση στη βασική υγειονομική περίθαλψη. Οι άνθρωποι αυτοί περνούν με 1 δολάριο την ημέρα, ή ακόμα λιγότερο, ενώ οι δημόσιες υπηρεσίες υγείας, εκπαίδευσης και σχεδιασμού υποδομής τους παραβλέπουν. Καθημερινά, περισσότεροι από 20.000 άνθρωποι πεθαίνουν εξαιτίας της απόλυτης φτώχιας, της έλλειψης τροφής, πόσιμου νερού, φαρμάκων ή άλλων ουσιαστικών αναγκών».
Όσον αφορά την περιβαλλοντική καταστροφή, η όξινη βροχή, ο αυξανόμενος ρυθμός εξαφάνισης των ειδών, η ραγδαία ερημοποίηση, η εκτεταμένη χημική ρύπανση, τα αδιέξοδα της χρήσης των πυρηνικών αποβλήτων κλπ «έκρουαν τον κώδωνα» του κινδύνου.
Η έννοια και η πορεία του Sustainable development
Ο σύνθετος όρος «βιώσιμη ανάπτυξη» προτάθηκε για πρώτη φορά το 1980 σε ένα κείμενο του ΟΗΕ με τίτλο « Η στρατηγική της παγκόσμιας προστασίας – η προστασία των φυσικών πόρων στην υπηρεσία της βιώσιμης ανάπτυξης». Τον όρο εισήγαγαν στο κείμενο αυτό, οι συντάκτες του, το Γραφείο των Ηνωμένων Εθνών για το Περιβάλλον, η ΜΚΟ WWF και η ΜΚΟ UICN. Ωστόσο είναι η «έκθεση Μπρούντλαντ» του ΟΗΕ (1987) που έκανε διάσημο τον όρο Sustainable development . Εκεί ορίζεται η βιώσιμη ανάπτυξη ως «εκείνη που ανταποκρίνεται στις ανάγκες του παρόντος, χωρίς να υποθηκεύει την δυνατότητα των μελλοντικών γενεών να ικανοποιήσουν τις δικές τους ανάγκες». «Στην ευρύτερή της έννοια η βιώσιμη ανάπτυξη επιδιώκει την αρμονία μεταξύ των ίδιων των ανθρώπων και μεταξύ του ανθρώπου και της φύσης» Εκτός από το ότι η έκθεση αυτή θεωρείτε η πρώτη έκθεση διεθνούς επιτροπής που κάνει λόγο για τις ανθρώπινες δραστηριότητες που απειλούν την Γή, επισημαίνει επίσης την ανάγκη αναδιανομής της παγκόσμιας ανάπτυξης υπέρ των λιγότερο ευνοημένων και της μείωσης των ανισοτήτων.[4]
Στην πρώτη «Παγκόσμια Διάσκεψη για τη Γη» την Διάσκεψη του Ρίο, (1992) ο όρος υιοθετήθηκε ως θεμέλιο της διεθνούς συνεργασίας.173 Αρχηγοί Κρατών και Κυβερνήσεων υιοθετούν το κείμενο «Παγκόσμια στρατηγική για την βιώσιμη ανάπτυξη – Ατζέντα 21» το οποίο περιλαμβάνει 27 θεμελιώδεις αρχές.
(Ακολουθούν μερικές:)
(Αρχή 3) Τα δικαιώματα στην ανάπτυξη πρέπει να πληρούνται ώστε να καλύπτονται δίκαια οι αναπτυξιακές και περιβαλλοντικές ανάγκες των σημερινών και των μελλοντικών γενεών.
(Αρχή 4) Προκειμένου να επιτευχθεί η βιώσιμη ανάπτυξη, η προστασία του περιβάλλοντος αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της αναπτυξιακής διαδικασίας και δεν μπορεί να εξετάζεται μεμονωμένα από αυτήν.
(Αρχή 5) Όλα τα κράτη μέλη και όλοι οι άνθρωποι πρέπει να συνεργάζονται για το βασικό καθήκον αυτό της εξάλειψη της φτώχειας ως μια απαραίτητη προϋπόθεση για την βιώσιμη ανάπτυξη, προκειμένου να μειωθούν οι ανισότητες του βιοτικού επιπέδου και την καλύτερη κάλυψη των αναγκών της πλειονότητας των ανθρώπων του κόσμου.
(Αρχή 7) Τα κράτη μέλη πρέπει να συνεργάζονται με πνεύμα παγκόσμιας εταιρικής σχέσης για τη διατήρηση, προστασία και αποκατάσταση της υγείας και της ακεραιότητας του οικοσυστήματος της Γης. Ενόψει των διαφόρων συνεισφορών σε παγκόσμιο επίπεδο η υποβάθμιση του περιβάλλοντος, τα κράτη έχουν κοινές αλλά διαφοροποιημένες ευθύνες. Οι ανεπτυγμένες χώρες αναγνωρίζουν την ευθύνη που φέρουν στην διεθνή εφαρμογή της βιώσιμης ανάπτυξης
(Αρχή 11) Τα Κράτη μέλη θα θεσπίζουν αποτελεσματική περιβαλλοντική νομοθεσία,. Τα περιβαλλοντικά πρότυπα, τους στόχους και τις προτεραιότητες της διαχείρισης θα πρέπει να αντικατοπτρίζει τα περιβαλλοντικά και αναπτυξιακά πλαίσια, στα οποία εφαρμόζονται. Τα πρότυπα που εφαρμόζονται από ορισμένες χώρες μπορεί να είναι ακατάλληλα και να έχουν αδικαιολόγητο οικονομικό και κοινωνικό κόστος σε άλλες χώρες, ιδίως στις αναπτυσσόμενες χώρες.
(Αρχή 15) Προκειμένου να προστατευθεί το περιβάλλον, η αρχή της πρόληψης πρέπει να εφαρμόζεται ευρέως από τα κράτη ανάλογα με τις δυνατότητές τους. Όταν υπάρχει απειλή για σοβαρή ή αμετάκλητη ζημία, η έλλειψη πλήρους επιστημονικής βεβαιότητας τότε δεν πρέπει να χρησιμοποιείται αυτό ως λόγος για την αναβολή της λήψεως αποτελεσματικών μέτρων πρόληψης της υποβάθμισης του περιβάλλοντος.
(Αρχή 25) Η Ειρήνη, η ανάπτυξη και η προστασία του περιβάλλοντος είναι αλληλένδετες και αδιαίρετες έννοιες.[5]
Η Ατζέντα 21 αποτελεί μια προσπάθεια να συμφιλιώσει την προστασία του περιβάλλοντος, την οικονομική αποτελεσματικότητα και την κοινωνική ισότητα.
Για την ιστορία μπορούμε να πούμε πως η Δεύτερη «Διάσκεψη για τη Γη», Η «Παγκόσμια Σύνοδος για την βιώσιμη ανάπτυξη» που πραγματοποιήθηκε στο Γιοχάνεσμπουργκ το 2002 θεωρήθηκε από πολλούς ότι δεν στάθηκε στο ύψος των περιστάσεων και της παγκόσμιας πολυδιάστατης κρίσης, καθώς μεταξύ άλλων αμφισβητήθηκαν οι δεσμεύσεις του Ριο, απομόνωσαν τις ΜΚΟ σε ένα χώρο 25 χλμ μακρύτερα από αυτόν που διεξαγόταν η Σύνοδος και τα σταντ μονοπώλησαν ιδιωτικές εταιρίες που επιδίωκαν την διαφημιστικά καλύτερη δυνατή περιβαλλοντική εικόνα.
Ένα σοβαρό πρόβλημα που θέτει μεγάλα εμπόδια στην υιοθέτηση πολιτικών «βιώσιμης ανάπτυξης», είναι η καχυποψία των αναπτυσσόμενων χωρών. Τα κράτη αυτά «φορτισμένα από τις πρακτικές του παρελθόντος (της Δύσης) θεωρούν ότι η προώθηση αυτών των πολιτικών δεν είναι τίποτε άλλο παρά ένα τέχνασμα μέσω του οποίου θα επιτύχουν οι χώρες της Δύσης την καθυστέρηση της ανάπτυξής τους. Ως παράδειγμα που «φορτίζει» αυτήν την καχυποψία μπορούμε να αναφέρουμε ότι η πολιτική βιώσιμης ανάπτυξης που έχει τον τίτλο «πιστοποίηση προϊόντος» είναι ίσως το μόνο που διασώζει από την πλήρη κατάρρευση τα δυτικά προϊόντα απέναντι στα κατά πολύ φτηνότερα των χωρών των αναπτυσσόμενων χωρών. Ένα άλλο σημείο είναι η απαίτηση της Δύσης ενόψει των πολιτικών «βιώσιμης ανάπτυξης», άρα περιορισμού των ρύπων κλπ να εξακολουθήσει ο Κινέζος, ο Ινδός κλπ να έχει μια ποιότητα ζωής πολύ κάτω του μέσου Δυτικού πολίτη. Όμως, η βελτίωση των συνθηκών υγιεινής, περίθαλψης εκπαίδευσης, υποδομών κλπ είναι δικαίωμά τους. Μια έντιμη στάση των Δυτικών απαιτεί πολύ μεγαλύτερη μείωση ρύπων από αυτή των άλλων χωρών.
Μια βασική διάκριση οπαδών της «βιώσιμης ή αειφορικής ανάπτυξης», είναι ανάμεσα σε αυτούς που πιστεύουν ότι (απόλυτη βιωσιμότητα) η προστασία του περιβάλλοντος απαιτεί την οριοθέτηση των ανθρώπινων δραστηριοτήτων, καθώς ο άνθρωπος δεν είναι παρά ένα από τα μυριάδες είδη του οικοσυστήματος της ζωής και σε αυτούς (σχετική βιωσιμότητα) που πιστεύουν ότι η προτεραιότητα πρέπει να δοθεί στον άνθρωπο, ότι η τεχνολογία θα μας δώσει τις λύσεις στα περιβαλλοντικά προβλήματα και ότι η φύση αποτελεί μια κοινωνική κατασκευή. Την ανθρωποκεντρική αυτή προσέγγιση εκφράζει καθαρά ο Φρανσουά Μανκεμπό λέγοντας «για ποιόν να προστατεύσουμε την φύση αν όχι για την κοινωνία;»
Η έννοια «ανάπτυξη» έτσι όπως έχει γίνει αντιληπτή και έχει εφαρμοστεί στην πράξη, βασίζεται στην πλάνη των άπειρων πόρων στην ψευδαίσθηση του ψυχισμού «καταναλώνω άρα υπάρχω» πέρα από τις πραγματικές ανάγκες, στην νομιμοποίηση της κατάχρησης κάθε έννοιας περί υγιούς ανταγωνισμού, στην περιφρόνηση οποιουδήποτε «οδικού χάρτη για ένα δίκαιο μερισμό» και αναδιανομής του πλούτου. Η προσθήκη της έννοιας της «βιωσιμότητας» προστατεύει την ερμηνεία της έννοιας «ανάπτυξη» από την στρεβλή, καταστροφική, και αρνητική της φόρτιση, με την οποία επιβάρυνε ο πολιτισμός μας. «Η έννοια της βιωσιμότητας συνδέεται με τη διατήρηση, τη σταθερότητα και τη δυναμική της ανανέωσης ενός οργανισμού και ενός συστήματος. Παραπέμπει στο λειτουργικό δυναμικό ενός συστήματος, όπου το περιβάλλον παίζει ένα ρυθμιστικό ρόλο και αποτελεί, με την επίδρασή του, καθοριστικό παράγοντα για τη βιωσιμότητα των μερών του. Παράλληλα το ίδιο το περιβάλλον χαρακτηρίζεται από τη δική του βιωσιμότητα, δείχνοντας πόσο το ζήτημα της βιωσιμότητας είναι ζήτημα πολύπλοκων συστημάτων, σύμφωνα και με τη θεωρία των πολύπλοκων ή περίπλοκων συστημάτων».
«Όλα δείχνουν ότι διανύουμε την Πράσινη Καμπή ή τον Πράσινο Μετασχηματισμό. Συνεπώς ή θα αναπτυχθεί ένα θεμελιακό Πράσινο Σχέδιο ή η άγρια ανάπτυξη σαν μια Χίμαιρα θα μας σύρει στη χειρότερη καταστροφή χωρίς καμιά έξοδο κινδύνου. Ο αιώνας μας ή θα είναι ένας Πράσινος Αιώνας ή ένα ολοκαύτωμα. Αν η Πράσινη Ακτίνα δεν διαχυθεί γόνιμα σε μια συμβιωτική και συμπαθητική ανάπτυξη του πολιτισμού και της ψυχής μας, μια σειρά κρίσεων, με κορυφαία αυτή της κλιματικής αλλαγής, θα μας κλείσουν την αυλαία καταστροφικά.
Ή λοιπόν εμείς θα καταστρέψουμε και θα μετουσιώσουμε ότι εμποδίζει την αλλαγή αυτή αναπτύσσοντας μια Απελευθερωτική Ιδεολογία ή θα αφήσουμε να συνεχιστεί η Τραγική Παράσταση μέχρι τέλους».[6]
[1] Ε.Φ. ΣΟΥΜΑΧΕΡ ΤΟ ΜΙΚΡΟ ΕΙΝΑΙ ΟΜΟΡΦΟ – ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΓΛΑΡΟΣ
[2] ΝΟΑΜ ΤΣΟΜΣΚΙ – Η ΧΕΙΡΑΓΩΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΖΩΝ – ΕΚΔΟΣΕΙΣ SCRIPTA
[3] JEFFREY D. SACHS – SCIENTIFIC AMERICAN 11/2005
[4] SYLVIE BRUNEL – Η ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ – ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΤΟ ΒΗΜΑ
[6] ΓΙΑΝΝΗΣ ΖΗΣΗΣ – ΠΡΑΣΙΝΗ ΚΑΜΠΗ τόμος Α – ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΑΕΙΦΟΡΙΑ

Η απάτη του ΑΕΠ : Πως γίνεται να αυξάνει το ΑΕΠ μιας χώρας και να χειροτερεύει η ζωή των πολιτών της;

Standard
Από την εισαγωγή του στις ΗΠΑ, κατά το 2ο Παγκόσμιο Πόλεμο, ως μέτρου της πολεμικής παραγωγικότητας, το Ακαθάριστο Εθνικό Προϊόν (τώρα συνήθως μετρούμενο ως Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν-ΑΕΠ) έχει γίνει ο κυριότερος δείκτης οικονομικής προόδου κάθε έθνους. Σήμερα χρησιμοποιείται ευρέως από σχεδιαστές πολιτικής, οικονομολόγους, διεθνή πρακτορεία και ΜΜΕ ως το κρίσιμο “σκορ” που πρέπει να πετύχει ένα έθνος για να έχει οικονομική ευρωστία και ευημερία.
Παρόλα αυτά, το ΑΕΠ ποτέ δεν σχεδιάστηκε για αυτό το ρόλο. Είναι απλώς ένα χοντρικό μέτρο των προϊόντων και των υπηρεσιών που αγοράστηκαν και πουλήθηκαν, χωρίς κανένα διαχωρισμό μεταξύ αυτών των συναλλαγών που αυξάνουν την ευημερία και αυτών που την μειώνουν. Αντί να διαχωρίζει κόστος από όφελος και τις παραγωγικές δραστηριότητες από τις καταστροφικές, το ΑΕΠ θεωρεί ότι κάθε χρηματική συναλλαγή αυξάνει την ευημερία εξ ορισμού. Είναι σαν να προσπαθεί μια επιχείρηση να συμπεράνει την οικονομική της κατάσταση απλώς προσθέτοντας συνολικά κάθε “επιχειρηματική δραστηριότητα” και επομένως σωρεύοντας μαζί εισπράξεις και δαπάνες, ενεργητικό και παθητικό.
Κι επί πλέον, το ΑΕΠ αγνοεί κάθε τι που συμβαίνει έξω από το βασίλειο της χρηματικής ανταλλαγής. Οι κρίσιμες οικονομικές λειτουργίες που πραγματοποιούνται στον οικιακό και τον εθελοντικό τομέα αγνοούνται τελείως. Η σημασία του φυσικού περιβάλλοντος στο οποίο ζούμε, και το οποίο μας παρέχει τις πρώτες ύλες που μας συντηρούν, δεν αξιολογείται ούτε αυτή.
Το αποτέλεσμα είναι ότι καταστάσεις καταστροφικές για την ευημερία μας, όπως η καταστροφή του κοινωνικού ιστού και η καταστροφή του περιβάλλοντος όχι μόνο δεν φαίνονται, όταν χρησιμοποιείται ως κριτήριο ευημερίας το ΑΕΠ, αλλά αντίθετα εμφανίζονται ως οικονομικό όφελος!
Πως το ΑΕΠ αντιμετωπίζει το έγκλημα, τα διαζύγια και τις φυσικές καταστροφές ως κέρδη
Από τη στιγμή που το ΑΕΠ καταγράφει κάθε χρηματική συναλλαγή, το κόστος της κοινωνικής αποδιοργάνωσης και των φυσικών καταστροφών προσμετρώνται ως οικονομικά οφέλη. Η εγκληματικότητα προσθέτει δισεκατομμύρια στο ΑΕΠ, εξ αιτίας της ανάγκης για ακριβές κλειδαριές, συστήματα ασφαλείας, ιδιωτικούς φρουρούς, αύξηση της αστυνόμευσης, αντικατάσταση ζημιών, ιατρικά έξοδα κλπ. Η αύξηση των διαζυγίων επίσης αυξάνει σημαντικά το ΑΕΠ, καθώς καταναλώνονται τεράστια ποσά σε αμοιβές δικηγόρων, άνοιγμα δεύτερων νοικοκυριών κ.ο.κ. Όμοια, κάθε φορά που ένας σεισμός ή ένας τυφώνας προκαλούν τεράστιες καταστροφές, καταγράφονται αντίστοιχα σημαντικές αυξήσεις του ΑΕΠ.
Πως το ΑΕΠ αγνοεί την μη εγχρήματη οικιακή και κοινοτική οικονομία
Οι κρίσιμες λειτουργίες της φροντίδας των παιδιών και των ηλικιωμένων, οι διάφορες δουλειές που γίνονται στο σπίτι, η εθελοντική δουλειά στα πλαίσια μιας κοινότητας, δεν καταγράφονται στο ΑΕΠ μιας χώρας, διότι δεν λαμβάνει χώρα καμιά χρηματική ανταλλαγή. Αν, αντίθετα, όλο και περισσότερα παιδιά και ηλικιωμένοι στέλνονται σε ιδρύματα, οπότε περισσότερες χρηματικές συναλλαγές θα λαμβάνουν χώρα, τότε το ΑΕΠ θα καταγράφει συνεχή άνοδο της ευημερίας και της προόδου. Όμοια, στην αύξηση του ΑΕΠ συμβάλλουν το κόστος των φυλακών, το κόστος αποτοξίνωσης, ακόμη και η αύξηση των δαπανών για ψυχιάτρους, κόστη που προκαλούνται όμως ακριβώς από την εξάλειψη του μη εγχρήματου τομέα της οικονομίας.
Το ΑΕΠ μεταχειρίζεται την καταστροφή των φυσικών πόρων ως έσοδο
Το ΑΕΠ παραβιάζει βασικές αρχές της λογιστικής, αλλά και της κοινής λογικής, αντιμετωπίζοντας την μείωση των φυσικών πόρων μιας χώρας ως κέρδος μάλλον, παρά ως φθορά κεφαλαίου. Αυτό το παραδέχτηκε μάλιστα η κυβέρνηση Μπους πατρός το 1992, όταν σε μια αναφορά του Συμβουλίου για την Περιβαλλοντική Ποιότητα αναφέρεται ότι “λογιστικά συστήματα συνηθισμένα να εκτιμούν το ΑΕΠ δεν αντικατοπτρίζουν τη φθορά των φυσικών πρώτων υλών που χρειάστηκαν για να παραχθούν τα αγαθά και οι υπηρεσίες”. Έτσι, όσο η φύση καταστρέφεται, τόσο αυξάνει το ΑΕΠ.
Το ΑΕΠ αυξάνει με τις δραστηριότητες που ρυπαίνουν και αυξάνει ξανά με το καθάρισμα της ρύπανσης
Το καθάρισμα τοξικών καταλοίπων μπορεί να κοστίσει δισεκατομμύρια σε μια οικονομία, τα οποία προστίθενται στο ΑΕΠ. Αφού μάλιστα ήδη έχουν προστεθεί στο ΑΕΠ και οι οικονομικές δραστηριότητες που προκάλεσαν τη ρύπανση, δημιουργείται η ψευδαίσθηση ότι η ρύπανση ευνοεί την οικονομία διπλά. Κάθε σημαντική πετρελαιοκηλίδα στη θάλασσα μιας χώρας, αυξάνει το ΑΕΠ της.

Το ΑΕΠ αδιαφορεί για την διανομή του κέρδους
Αγνοώντας τη διανομή των κερδών, το ΑΕΠ αποκρύπτει το γεγονός ότι η αύξηση της οικονομικής δραστηριότητας δεν αφορά όλους. Έτσι, αν μια μικρή ελίτ στην κορυφή της κοινωνίας αυξήσει το εισόδημά της σημαντικά, αυτή η αύξηση καταγράφεται σαν να αφορά ολόκληρη την κοινωνία. Για παράδειγμα, ενώ το ΑΕΠ στις ΗΠΑ την περίοδο 1973 με 1993 αυξήθηκε κατά 50 %, οι μισθοί έπεσαν κατά 14%.
Το ΑΕΠ αγνοεί τα μειονεκτήματα του δανεισμού
Όταν η κυβέρνηση ή οι καταναλωτές αυξάνουν τις δαπάνες τους για καταναλωτικά αγαθά δανειζόμενοι από το εξωτερικό, και αυτό επίσης καταγράφεται ως (προσωρινή βέβαια) αύξηση του ΑΕΠ. Στο βαθμό που ένας λαός δανείζεται για κατανάλωση μάλλον παρά για επένδυση, ζώντας ένα επίπεδο ζωής υψηλότερο από τα μέσα που διαθέτει, δημιουργεί ένα χρέος που μακροχρόνια γίνεται βραχνάς και πνίγει την εθνική οικονομία. Και αυτή όμως η αλήθεια αγνοείται παντελώς στη μέτρηση του ΑΕΠ (θυμηθείτε, για παράδειγμα, την “ισχυρή Ελλάδα” της δημιουργικής λογιστικής!).
Τι είναι ο Γνήσιος Δείκτης Προόδου;
Από τη δεκαετία του 50 ήδη έχουν προταθεί διάφοροι εναλλακτικοί δείκτες για την μέτρηση της ευμερίας μιας κοινωνίας, όπως ο Γνήσιος Δείκτης Προόδου (GENUINE PROGRESS INDICATOR-GPI), ο οποίος προσπαθεί να λάβει υπόψη πάνω από 20 πλευρές της οικονομικής μας ζωής που το ΑΕΠ αγνοεί, ενώ επίσης διαχωρίζει τις οικονομικές δραστηριότητες που αυξάνουν την ανθρώπινη ευημερία από αυτές που την μειώνουν.
Μετρώντας με βάση αυτούς τους δείκτες, βλέπουμε συχνά μια εντελώς διαφορετική εικόνα για την οικονομική κατάσταση ενός έθνους από την επίσημη, που βρίσκεται όμως πιο κοντά στην οικονομική κατάσταση έτσι όπως τη βιώνουν πραγματικά οι πολίτες.
Για παράδειγμα στις ΗΠΑ, ενώ το κατά κεφαλήν ΑΕΠ (GPD) υπερδιπλασιάστηκε από το 1950 έως το 1995, ο GPI έδειξε μια πολύ διαφορετική εικόνα. Ενώ και αυτός αυξανόταν κατά τις δεκαετίες του ’50 και του ’60, μειώθηκε κατά 45% από τη δεκαετία του ’70 μέχρι το 1995, και συνεχίζει να μειώνεται με αυξανόμενους ρυθμούς (διάγραμμα).
Αυτή η ευρεία και αυξανόμενη διαφοροποίηση των δύο δεικτών, αποκαλύπτει μια οικονομία που δημιουργεί μεγάλα, μη καταγραμμένα κόστη, στο παρόν και στο μέλλον.
Είναι δύσκολο να υπάρξει διεθνής συναίνεση για την εισαγωγή ενός νέου, αντικειμενικότερου δείκτη αποτίμησης της οικονομικής δραστηριότητας μιας χώρας.
Είναι όμως και απαραίτητο να γίνει, για να δούμε την αλήθεια. Ότι, δηλαδή, αυτό που οι οικονομολόγοι αποκαλούν σήμερα “οικονομική ανάπτυξη”, συχνά δεν είναι παρά ένα από τα εξής τρία πράγματα:
1) διόρθωση λαθών και κοινωνικών προβλημάτων που προκλήθηκαν στο παρελθόν.
2) δανεισμός πόρων από το μέλλον
3) μεταφορά δραστηριοτήτων από τον τομέα της οικιακής και κοινοτικής οικονομίας στην εχρήματη αγορά.
(Το παρακάνω κείμενο αποτελεί ελεύθερη μετάφραση του άρθρου: WHAT’S WRONG WITH THE GDP?, του δικτυακού τόπου http://dieoff.org/)

Παιδική κηπουρική : Ιδέες για ποιοτικό χρόνο με τα παιδιά

Standard
Τα παιδιά είναι γεννημένοι κηπουροί : είναι περίεργα, τους αρέσει να μαθαίνουν μέσα από την πράξη και θέλουν να λερώνονται ! Καλλιεργώντας τον κήπο το παιδί έχει την ικανοποίηση να φροντίζει κάτι δικό του για καιρό και παρατηρεί από πρώτο χέρι τον κύκλο της φύσης. Και βέβαια η κηπουρική είναι ένας ωραίος τρόπος για να αποκτήσει το παιδί περιβαλλοντική συνείδηση, εξερευνώντας τη λειτουργία της φύσης. Αν αγαπήσει τον κήπο και τα φυτά από μικρό, θα διατηρηθεί αυτό για όλη τη ζωή του. Μπορεί ακόμη και να αρχίσει να τρώει κάποια λαχανικά που τώρα μισεί !!!
Δεν είναι απαραίτητο να ζει κανείς στην εξοχή, ούτε να έχει μεγάλη έκταση για να δημιουργήσει ένα παιδικό κήπο. Ακόμη και σε μερικές γλάστρες στο μπαλκόνι το παιδί μπορεί να καλλιεργήσει πολλών ειδών λαχανικά και λουλούδια. Αν μπορείτε, συνεννοηθείτε με άλλους ενοίκους της πολυκατοικίας για να καλλιεργήσετε τα φυτά στην ταράτσα. Mπορείτε ακόμη να συζητήσετε τη δυνατότητα να δημιουργήσει το σχολείο ή νηπιαγωγείο του παιδιού σας ένα σχολικό κήπο.
Τι να φυτέψετε; Τα 10 πιό εύκολα λαχανικά για παιδιά.
Η αυτοπεποίθηση του μικρού κηπουρού μεγαλώνει όταν οι προσπάθειές του αποδίδουν καρπούς. Επιλέγουμε λοιπόν φυτά που είναι κατάλληλα για παιδιά. Αυτά που προτείνουμε ως τα 10 καλύτερα μεγαλώνουν εύκολα, γρήγορα, και είναι διασκεδαστική η συγκομιδή, ακόμη κι αν η γεύση τους δεν τους πολυαρέσει στην αρχή.
Ηλιοτρόπια
Απαραίτητα για κάθε παιδικό κήπο. Φυτέψτε Μάρτη – Απρίλη μόνον 1-2 γιατί πιάνουν πολύ χώρο. Οι σπόροι βλασταίνουν σε μια εβδομάδα, τα φυντάνια μεγαλώνουν σε δύο εβδομάδες και μέσα σε ένα μήνα ξεπερνούν το μισό μέτρο ύψος. Σε 8 εβδομάδες τα μπουμπούκια ανθίζουν αποκαλύπτοντας εκατοντάδες σπόρους. Φυτέψτε τους σπόρους που χρησιμοποιούνται για φαγητό (όχι βέβαια ψημένους και αλατισμένους). Τα ηλιοτρόπια ξεραίνονται το φθινόπωρο. Οι σπόροι είναι πλούσιοι σε πρωτεϊνες και σίδηρο. Αφού κρατήσετε μερικούς για την επόμενη σπορά, ψήστε τους υπόλοιπους και σερβίρετέ τους σαν σνακ.
Μαρούλια
Ενας καλός τρόπος να κινήσετε το ενδιαφέρον των παιδιών για τη σαλάτα, γρήγορη και εύκολη σοδειά. Φυτέψτε Σεπτέμβρη – Φλεβάρη σε απόσταση περίπου 25 εκατοστά. Διατηρείστε το έδαφος υγρό, ιδιαίτερα τις δύο πρώτες εβδομάδες. Oι σπόροι βλασταίνουν σε 7-10 μέρες. Η περίοδος ανάπτυξης είναι 40-50 μέρες.
Ραπανάκια
Επίσης γρήγορα αποτελέσματα για τη νεαρή κηπουρό. Οι σπόροι φυτρώνουν σε 3-10 μέρες και μεγαλώνουν πολύ γρήγορα, περίπου σε ένα μήνα. Μπορούν να φυτευτούν πυκνά, σε απόσταση 10-15 εκατοστών. Φυτέψτε τα απ’ ευθείας στο παρτέρι από Σεπτέμβρη ως Μάρτη.
Μπιζέλια
Τα μπιζέλια μεγαλώνουν γρήγορα και είναι διασκεδαστικά γιατί τρώγονται απ’ ευθείας από το φυτό. Οι σπόροι φυτρώνουν σε 10 μέρες και ωριμάζουν σε 2 μήνες. Φυτέψτε Σεπτέμβρη – Νοέμβρη (στα ψυχρά μέρη Μάρτη – Απρίλη) σε δροσερά μέρη του κήπου προστατευμένα από τον ήλιο και πολύ πυκνά, ανά 3 εκατοστά. Μπορείτε να διαλέξετε αναρριχητικές ποικιλίες ή νάνους.
Ντοματάκια
Απολύτως αναγκαία. Είναι τα πιό διασκεδαστικά φυτά για παιδιά, μετά τις φράουλες. Προτιμούμε τα έτοιμα φυντάνια παρά να μεγαλώσουμε από σπόρο. Φυτεύουμε σε ηλιόλουστη θέση Μάρτη – Μάη. Δίπλα σε κάθε φυντάνι στερεώνουμε πάσσαλο 60 εκατοστών και καθώς μεγαλώνουν τα φυτά, τα δένουμε χαλαρά. Ρίχνουμε μπόλικη κοπριά και ποτίζουμε στο χώμα, διατηρώντας τα φύλλα στεγνά. Η περίοδος ανάπτυξης είναι 50-75 μέρες. Τα ντοματάκια μεγαλώνουν πολύ καλά και σε γλάστρες.
Καπουτσίνοι
Λουλούδια περισσότερο παρά λαχανικά, μεγαλώνουν πολύ εύκολα και γρήγορα και ενθαρρύνουν τη νεαρή κηπουρό. Τα κίτρινα, πορτοκαλί και κόκκινα άνθη εμφανίζονται 50 περίπου μέρες μετά από τη φύτευση. Προτιμούν ηλιόλουστα σημεία, όχι πολύ υγρό χώμα και με λίγη κοπριά εξαπλώνονται απίστευτα. Τα φύλλα έχουν μια πιπεράτη γεύση που δίνει ενδιαφέρον στις σαλάτες, αλλά και τα εδώδιμα άνθη προστίθενται στις σαλάτες για χρώμα. Μάλιστα τα μπουμπούκια χρησιμοποιούνται σαν υποκατάστατα της κάπαρης, συντηρημένα σε άλμη. Δοκιμάστε, όπως και τα ντοματάκια, να τα μεγαλώσετε και σε κρεμαστές γλάστρες.
Φασόλια
Εύκολα, γρήγορα και διασκεδαστική συγκομιδή. Οι σπόροι φυτρώνουν σε 4-8 μέρες και ωριμάζουν σε 2 μήνες. Φυτεύουμε από Μάρτιο ως αρχές Ιούνη (για όψιμα Αύγουστο), σε μικρή απόσταση, ανά 10 εκατοστά. Χρειάζονται ηλιόλουστη θέση, υγρό χώμα και κοπριά. Επιλέγουμε αναρριχητικές ή έρπουσες ποικιλίες. Δεν βρέχουμε τα φύλλα στο πότισμα.
Καρότα
Οι σπόροι του καρότου φυτεύονται απ’ ευθείας στο έδαφος. Αργούν να φυτρώσουν, πρέπει λοιπόν να κάνετε υπομονή. Ωριμάζουν σε 2 μήνες. Το χώμα πρέπει να είναι αφράτο, χωρίς πέτρες, για να αναπτυχθεί προς τα κάτω το καρότο. Ποτίζετε καλά και αραιώστε τα φυντάνια όταν φυτρώσουν, γιατί η πυκνή φύτευση δίνει φύλλα χωρίς ρίζες. Προτιμήστε τις μικρές ποικιλίες για παιδιά, γιατί μεγαλώνουν πιό γρήγορα και τρώγονται πιό ευχάριστα. Φυτεύουμε Σεπτέμβρη – Οκτώβρη ή Φλεβάρη – Απρίλη.
Πατάτες
Δεν αποτυγχάνουν ποτέ. Οι κόκκινες ποικιλίες μεγαλώνουν πιό γρήγορα από τις άσπρες και τα παιδιά μάλλον τις προτιμούν. Κόβουμε την πατάτα σε κομμάτια με 2 τουλάχιστον “μάτια” το καθένα και φυτεύουμε Γενάρη – Φλεβάρη ή μέσα Ιουλίου – τέλος Αυγούστου σε αυλάκια, ανά 30-40 εκατοστά, με τα μάτια προς τα πάνω. Καθώς μεγαλώνει το φυτό, σωρεύστε το χώμα γύρω του ώστε να υπάρχει χώρος για τους κονδύλους. Όταν το φυτό μαραθεί ανοίγουμε τα λοφάκια και ψάχνουμε για τη σοδειά.
Κολοκύθα
Αν έχετε χώρο, είναι ιδανικό λαχανικό για παιδικό κήπο. Φυτεύουμε τους σπόρους σε λοφάκι, Απρίλη – Μάη (για όψιμα, σπέρνουμε Ιούλιο). Ανοίγουμε τρείς τρύπες και παραχώνουμε από ένα σπόρο στην κάθε τρύπα. Βλασταίνουν σε μια εβδομάδα, μετά από μερικές μέρες σχηματίζονται τα φύλλα και τα φυτά αρχίζουν να έρπουν στο χώμα. Αφού σχηματιστούν τρείς κολοκύθες σε κάθε φυτό, κόβουμε όποια άνθη εμφανιστούν. Οι κολοκύθες ωριμάζουν σε 80-120 μέρες, όταν είναι σκληρές στο εξωτερικό και ακούγονται κούφιες. Η συγκομιδή γίνεται με κλαδευτήρι και χρειάζεται να επιβλέπει ή να την κάνει ενήλικος. Η σάρκα της κολοκύθας γίνεται πίτα. Τον φλοιό αν τον έχετε κρατήσει ολόκληρο μπορείτε με μερικές τρύπες να τον κάνετε φωτιστικό κήπου. Οι σπόροι αφού πλυθούν, ψήνονται με αλάτι και τρώγονται. Μην ξεχάσετε να κρατήσετε μερικούς για να φυτέψετε του χρόνου.
Και μερικές άλλες καλές επιλογές: Καλαμπόκι (εύκολο, χρειάζεται πολύ κοπριά και πότισμα), πιπεριές, κρεμμυδάκια (εύκολα), κολοκυθάκια, φράουλες, καρπούζια (παρόμοια με τις κολοκύθες).
Συμβουλές για παιδική κηπουρική:
Κάθε παιδί πρέπει να έχει το δικό του παρτέρι ή τις δικές του γλάστρες. Πρέπει ο χώρος να είναι μικρός και να βρίσκεται στο καλύτερο σημείο του κήπου ή του μπαλκονιού σας, όπου υπάρχει το καλύτερο χώμα και φως. Φυτέψτε μόνο 2 ή 3 φυτά από κάθε είδος. Προετοιμάστε την επιτυχία.
Δώστε στα παιδιά σας καλά εργαλεία. Αν μπορούν να τα χειριστούν, αφήνετε να χρησιμοποιούν τα δικά σας εργαλεία. Έτσι αναγνωρίζετε τη σημασία της δουλειάς τους. Εναλλακτικά μπορείτε να προμηθευτείτε καλής ποιότητος παιδικά εργαλεία από καταστήματα παιχνιδιών ή κέντρα κήπου. Δεν πρέπει όμως να είναι εύθραυστα, γιατί αυτό εκνευρίζει τα παιδιά.
Δεν είναι απαραίτητο να αγοράσουμε πλαστικές γλάστρες. Φυτεύουμε μέσα σε κάθε δοχείο που βρίσκουμε κατάλληλο. Μισοβάρελα, τενεκέδες (χωρίς αιχμηρές γωνίες), κουτιά από κονσέρβες, κρεμαστές γλάστρες, παλιά καλάθια επενδυμένα με πλαστικό, τρύπιες κατσαρόλες, κουβάδες, λεκάνες, ποτιστήρια. Δείχνουμε έτσι στο παιδί ότι δεν υπάρχουν σκουπίδια, όλα μπορούν με ένα όμορφο βάψιμο και περιποίηση να χρησιμοποιηθούν και πάλι.
Μοιράζοντας τους σπόρους, χώμα, εργαλεία κ.ο.κ., ενθαρρύνετε τη συνεργασία και την κοινοχρησία, αλλά και την υπευθυνότητα (τακτοποίηση και καθάρισμα των εργαλείων). Μπορείτε βέβαια να δώσετε στο κάθε παιδί τα δικά του εργαλεία.
Τα παιδιά πρέπει να κάνουν όλη τη διαδικασία, από το σπόρο μέχρι το τραπέζι του φαγητού. Μαθαίνουν καλύτερα όταν καταλαβαίνουν το πλαίσιο της δραστηριότητάς τους. Έτσι καταλαβαίνουν ότι ο κήπος είναι διασκέδαση, αλλά όχι παιχνίδι. Νιώθουν ότι συνεισφέρουν κι αυτά στις ανάγκες της οικογένειας. Εκτός από το φύτεμα και την περιποίηση των φυτών, πρέπει να μαζέψουν μόνα τους καρπούς και να ετοιμάσουν το φαγητό με αυτά, όσο μικρή κι αν είναι η σοδειά τους (στο μέτρο βέβαια που μπορούν).
Αντί να προσπαθείτε να εξηγήσετε με λόγια, δείξτε τους εικόνες.
Η προσοχή τους περισπάται εύκολα. Δώστε τους διάφορα πράγματα κα κάνουν, ώστε να αρχίσουν αμέσως τη δουλειά και να είναι συνεχώς απασχολημένα. Ειδικά το σκάψιμο έχει μια ατέλειωτη γοητεία…
Καλλιεργώντας τον κήπο θα λερωθούν. Η επαφή με το χώμα είναι αναγκαία και επιθυμητή.
Αν το παιδί είναι πολύ μικρό, μπορεί να χρειαστεί να βοηθήσετε λίγο στα κρυφά. Μερικές δουλειές δεν είναι ευχάριστες και το παιδί ίσως να μη μπορεί πάντα να κάνει όλες τις δουλειές. Ίσως χρειαστεί να μαζέψετε τη νύχτα μερικούς γυμνοσάλιαγκες από τα μαρούλια, ή να τυλίξετε το λάστιχο. Το παιδί δεν χρειάζεται να ξέρει την κάθε μικρή βοήθεια που προσφέρετε, το βασικό είναι να νιώθει ότι το παρτέρι είναι δικό του.
Προσέξτε όλες τις προσπάθειές τους. Ακόμη και ο μικρότερος έπαινος αυξάνει την αυτοεκτίμησή τους. Αναγνωρίστε τις αποτυχίες τους σαν μέρος της κηπουρικής. Το σημαντικό είναι να αγαπήσει το παιδί τον κήπο του, κι όχι η σοδειά που θα μαζέψει.
Επιδείξτε τη δουλειά του παιδιού στους επισκέπτες σας, με τον ίδιο ενθουσιασμό που δείχνετε και τα δικά σας φυτά. Πάρτε τους επισκέπτες σας για μια βόλτα στον κήπο ή το μπαλκόνι, φωτογραφείστε τη σοδειά και στείλτε τη φωτογραφία στους παπούδες & γιαγιάδες. Η προσοχή που συγκεντρώνει η δουλειά τους είναι το καλύτερο κίνητρο για τα παιδιά ώστε να συνεχίσουν να ασχολούνται. Προτείνετέ τους αν θέλουν να χαρίσουν λίγα λαχανικά όπου προτιμούν, π.χ. στους φίλους ή τον παπού και τη γιαγιά.
Μην τους επιβάλλετε τι θα κάνουν, αλλά να δείχνετε με το παράδειγμα του δικού σας κήπου και με τις προτάσεις.
Φτιάξτε ένα ημερολόγιο εργασιών, ώστε να έχει όλο το χρόνο ενδιαφέρουσες ασχολίες, με διαφορετικά φυτέματα, λιπάνσεις, συγκομιδές κτλ.
Μετά από κάθε δραστηριότητα προσπαθούμε να επαναλάβουμε αυτά που μάθαμε. Συζητείστε τι έκανε, τι είδε, ποιό πρέπει να είναι το επόμενο βήμα. Μπορεί ακόμη να ζωγραφίσει τα φυτά ή να κρατήσει ένα ημερολόγιο εργασιών, ή ένα τετράδιο με αποξηραμένα φύλλα και λουλούδια. Αν δεν ξέρει να γράψει, μπορεί να σας τα υπαγορεύει.
Προσπαθήστε να εμπλέξετε στην κηπουρική και άλλα παιδιά, συγγενείς, γείτονες, συμμαθητές ή φίλους. Το κοινό ενδιαφέρον εντείνεται.
Όταν ταξιδεύετε σε αγροτικές περιοχές, σταματείστε το αυτοκίνητο και δείξτε στο παιδί σας τις καλλιέργειες στα γύρω χωράφια. Επισημάνετε όμως τα λάθη της βιομηχανικής γεωργίας: “- Δεν υπάρχουν πουλιά, έντομα ή σκουλήκια”. Σχολιάστε ακόμη και τα λαχανικά στο σουπερμάρκετ ή στη λαϊκή αγορά “- Ήρθε πάλι ο καιρός για μελιτζάνες”, “- Αυτά τα μαρούλα τα έχουν φάει κάμπιες”, ή ρωτήστε τον φιλικό παραγωγό “- Θέλουν πολύ ήλιο τα καρότα;”.
Και μια αναγκαία προειδοποίηση : Αποφύγετε κάθε χημικό λίπασμα, εντομοκτόνο, ζιζανιοκτόνο. Όχι μόνο είναι αντίθετο με το σκοπό της δραστηριότητας (παρεμβαίνουν εξωτερικά εντατικά στοιχεία στον κύκλο της φύσης), αλλά και ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΑ ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΟ.
Μια άλλη ιδέα : μπορείτε να φυτέψετε σπόρους ή τμήματα φυτών που δεν καταναλώνονται. Τα παιδιά μαθαίνουν ότι τίποτε δεν πάει χαμένο στη φύση, ότι ο κύκλος της φύσης δεν σταματάει στο τραπέζι μας, ότι το κουκούτσι του φρούτου που φάγαμε δεν είναι σκουπίδι αλλά ένας μικρός θησαυρός που μπορεί να μας δώσει νέα φυτά. Ενα κουκούτσι από λεμόνι, για παράδειγμα, ή κάθε εσπεριδοειδές, δίνει ένα όμορφο δεντράκι με διακοσμητικό γυαλιστερό πράσινο φύλλωμα (δεν είναι όμως, τα περισσότερα, καρποφόρα). Άλλα τέτοια φυτά είναι:
– Χουρμάδες: παραχώνουμε τα κουκούτσια σε μιά γωνιά που το παιδί ποτίζει τακτικά. Το φυτό μπορεί να γίνει ένας όμορφος ψηλός φοίνικας (τα φύλλα είναι σκληρά και γωνιώδη).
– Ροδιά: Φυλλοβόλος θάμνος, χρειάζεται πότισμα.
– Αβοκάντο: (φυτεύουμε το κουκούτσι με τη μύτη προς τα πάνω και αφήνουμε το πάνω μισό έξω από το χώμα. Ποτίζουμε άφθονα).
– Ανανάς: Κόβουμε την κορυφή και ένα εκατοστό από το φρούτο. Φυτευουμε σε μίγμα κομπόστ και άμμου και διατηρούμε υγρό.
– Όταν μαγειρεύουμε καρότα ή ρέβες, κόβουμε την κορυφή με κοφτερό μαχαίρι, πετάμε όλα τα φύλλα εκτός από τα μικρά τρυφερά στο κέντρο και δίνουμε στα παιδιά να φυτέψουν. Μέσα σε ένα μήνα αναπτύσσονται διακοσμητικά λεπτά μακριά φύλλα.
Πηγές
EarthEasy: δικτυακός τόπος: http://eartheasy.com
KinderGARDEN: δικτυακός τόπος: http://aggie-horticulture.tamu.edu/kindergarden/Child/Cgintro.htm
Παν/μιο Ιλλινόις – Ο πρώτος μου κήπος: δικτυακός τόπος: http://www.urbanext.uiuc.edu/firstgarden/tg/index.html
George Seddon: Your Indoor Garden. Michell Beazley, London 1976

Οδηγοί σε video : Πως να εγκαταστήσετε προγράμματα στο Ubuntu

Standard
Πιο απλά δεν γίνεται.
Τα πάντα όλα για την εγκατάσταση προγραμμάτων στο Ubuntu, χρήσιμο τόσο για νέους όσο και για περισσότερο έμπειρους χρήστες και φυσικά από το ολοζώντανο φόρουμ της ΕΝΩΣΗΣ ΕΛΛΗΝΩΝ ΧΡΗΣΤΩΝ ΚΑΙ ΦΙΛΩΝ ΕΛΛΑΚ. Βρείτε τη δημοσίευση εδώ.